Bitcoin, bạn đã hiểu rõ?

Mới đọc xong cuốn sách “Bitcoin – Bong Bóng Tài Chính Hay Tương Lai Của Tiền Tệ” của Mark Gates.

Đọc xong thấy đây là cuốn sách hay, nhiều kiến thức sâu về bitcoin mà bấy lâu nay mình chưa biết nhưng được giảng giải rất dễ hiểu.

Nhưng bạn biết đấy, chúng ta thường có khuynh hướng “não cá vàng”, cái gì đọc qua lâu ngày ắt sẽ quên.

Cho nên mục đích chính của bài viết này chỉ là cái sổ “chống quên” mà thôi. Hy vọng bạn sẽ tìm thấy những điều hữu ích từ nó.

Theo tác giả, đối tượng của sách này là các bạn newbie, mới bắt đầu tìm hiểu về bitcoin. Tuy nhiên, sau khi kinh qua quyển sách, mình thấy các bạn đã biết nhiều về bitcoin cũng nên đọc qua, bởi biết nhiều chưa hẳn đã biết sâu. Bitcoin lại là 1 khái niệm khá trừu tượng, nên mình cũng tin là không ít bạn mặc dù đã đầu tư bitcoin từ lâu nhưng vẫn chưa thực sự hiểu bản chất đằng sau nó.

Trước đây, khi mới tìm hiểu về bitcoin, mình cũng ráng tìm tòi và tổng hợp kiến thức lại thành 1 bài viết là “Tản mạn về Bitcoin và kiếm tiền với Bitcoin“.

Bài tản mạn Bitcoin này, như tên gọi của nó, chỉ giới thiệu sơ lược cái “bề nổi” của bitcoin, mà chưa nói cái “chiều sâu” của nó. Bài viết lần này xem như 1 sự bù đắp vậy.

Bạn yên tâm, nó không dài như bài trước mà sẽ ngắn gọn dễ tiêu thôi :). Mình cũng không nói hết tất cả nội dung của cuốn sách, chỉ nêu những cái nào thấy hay hay mà lạ lạ mà thôi.

Bắt đầu nhé.

Bản thân tác giả từng cho rằng bitcoin là 1 đồng tiền vô giá trị và cuối cùng nó sẽ trở nên vô dụng. Bằng chứng là năm 2013, bitcoin đã được bọn tội phạm ma túy sử dụng để mua bán trên trang giao dịch Silk Road. Kết quả là Silk Road đã bị FBI sờ gáy, buộc phải đóng cửa và người sáng lập nó đã bị kết án tù chung thân.

Đầu năm sau đó, sàn giao dịch bitcoin lớn nhất thế giới bấy giờ là Mt. Gox cũng tuyên bố phá sản.

Bitcoin đã giảm 80% giá trị từ thời điểm đó (từ 1000$ xuống còn 200$/BTC). Nhiều người tin rằng bitcoin đã chết.

Tuy nhiên, nó đã hồi sinh, giá trị của nó đã tăng từ 200$ lên đến gần 20,000$ vào cuối 2017 (tăng 200 lần). Sau đó thì lại quay đầu giảm mạnh. Ở thời điểm hiện tại của bài viết này thì giá 1 bitcoin khoảng 6,500$.

giá bitcoin

Điều gì đã làm cho bitcoin tăng giá chóng mặt đến như vậy? (và giảm giá cũng chóng mặt)

Theo tác giả, bitcoin hoàn toàn có khả năng trở thành 1 loại tiền tệ được giao dịch trong tương lai, tương tự đồng đô la Mỹ hay đồng Euro.

Tuy nhiên cái hấp dẫn nhất của bitcoin là nó không chịu kiểm soát của ngân hàng trung ương, chính phủ, công ty hay tổ chức nào. Cái này thì chắc ai cũng biết rồi.

Nhưng tại sao không chịu kiểm soát lại là điều tốt? Nó có nhiều nguyên nhân.

Nguyên nhân chính là hàng tỷ người trên thế giới họ không tin tưởng vào ngân hàng, chính phủ hay hệ thống pháp luật sở tại của họ. Ở các nước có tình hình chính trị không ổn định, để cho 1 tổ chức độc lập như vậy kiểm soát giao dịch tiền của người dân là 1 điều thật sự rủi ro, và nguy cơ mất trắng là điều hoàn toàn xảy ra.

Như Zimbabwe là 1 ví dụ, vì thiếu nợ nước ngoài, nên chính phủ đã in tiền rất nhiều. Có những tờ giấy bạc mà mệnh giá của nó lên đến hàng nghìn tỷ đô la.

Và kết quả là đồng tiền Zimbabwe bị mất giá đến mức coi như là vô giá trị: bạn phải mang theo các xe cút kít chở đầy tiền giấy chỉ để mua những tạp phẩm thiết yếu.

Ở những quốc gia như vậy, giao dịch bằng bitcoin chính là cứu cánh cho họ, và chính phủ thì không có “cửa” để nhảy vào can thiệp.

Còn đối với những quốc gia phát triển, có hệ thống ngân hàng ổn định như Mỹ và các nước châu Âu thì có lẽ việc sử dụng bitcoin trong giao dịch sẽ không được đón nhận nồng nhiệt như thế.

Tương lai của bitcoin không ở Mỹ, ở châu Âu mà là ở châu Phi, ở châu Mỹ Latinh và châu Á.

Ngoài ra, những tổ chức như vậy nguy cơ bị tấn công là cao (thường thủ phạm là những người trong tổ chức) và kết quả là bạn mất trắng nếu gửi tiền trong đấy.

Nhưng bitcoin lại được xây dựng trên 1 mã nguồn mở, tức mọi người (các lập trình viên) tham gia đều có thể nhìn thấy các giao dịch, liệu nó có an toàn hơn 1 tổ chức?

Liệu 1 hay nhiều lập trình viên có thể thao túng?

Điều này gần như là bất khả thi, bởi để giành quyền kiểm soát, chúng phải kiểm soát được đồng thời hơn 50%  (đây gọi là quyền biểu quyết quá bán) số máy tính trong mạng lưới. Nó đòi hỏi 1 số lượng tội phạm vô cùng lớn để tấn công cùng 1 lúc như vậy.

Do đó, bạn hoàn toàn có cơ sở để tin rằng giao dịch bitcoin thì an toàn hơn giao dịch thông qua phương thức truyền thống như Paypal, Master, Visa.

Ngoài ra, những ưu điểm của bitcoin có thể kể đến như: giao dịch tức thì, phí giao dịch thấp, bảo mật thông tin người giao dịch (tuy nhiên, cái vụ bảo mật này thì không chắc, vì nếu muốn, người ta đều có thể tìm ra).

Thế điều gì làm bitcoin tăng giá? (và giảm giá)

Đó chính là lòng tin, một khi chúng ta tin tưởng rằng nó có giá trị, ngày càng nhiều người sử dụng nó như 1 đơn vị tiền tệ, ắt nó sẽ có giá trị. Và ngược lại.

Thực tế tiền không phải chỉ là tiền giấy, tiền xu giống như hiện nay như chúng ta thường nghĩ.

Trong lịch sử, người ta đã dùng thóc, lúa mì, lúa mạch, ngô, vỏ trai, vỏ ốc…để làm tiền tệ.

Bản chất của tiền tệ là:

Tiền là 1 thỏa thuận chung. Nếu có đủ số người đi đến 1 thỏa thuận như vậy thì điều họ đồng thuận sẽ trở thành thứ yếu, cho dù nó là vật nuôi trong trang trại, vàng, kim cương, giấy hoặc đơn giản chỉ là 1 đoạn mã.

Lịch sử đã chứng minh rằng tất cả những trường hợp này đều đúng. Một khi chúng ta coi tiền kỹ thuật số là bình thường, ai biết được tương lai của đồng tiền sẽ ra sao?

S.E Sever

Khởi tạo 1 loại tiền mới thật dễ dàng làm sao, bất cứ ai cũng có thể làm được điều đó. Bí quyết ở đây là, hãy làm cho mọi người chấp nhận nó, bởi việc đồng ý sử dụng mới mang lại cho nó giá trị “đồng tiền”.

Adam B.Levine

Ta đã thấy bitcoin có rất nhiều lợi ích, tuy nhiên, hãy tỉnh táo để xem xét những bất lợi cũng như rủi ro của nó.

  • Phí giao dịch

Như ta biết, giao dịch bitcoin có phí thấp hơn các phương thức thanh toán hiện tại. Ban đầu, các giao dịch bitcoin đều là miễn phí.

Nhưng càng về sau, phí giao dịch của nó sẽ tăng lên. Lý do là khi bitcoin ngày càng phổ biến, số lượng “thợ đào” tăng lên, trong khi phần thưởng là bitcoin cho thợ đào lại giảm xuống và độ khó cho việc đào bitcoin sẽ tăng lên.

Chúng ta biết rằng, số lượng bitcoin bị giới hạn bởi con số 21 triệu (điều này cũng là nhân tố giúp bitcoin có giá trị, và nhiều người am hiểu cho rằng bitcoin nên gọi là vàng điện tử thay vì tiền điện tử)

Ở thời điểm hiện tại, phần thưởng cho thợ đào khi có công thêm 1 khối vào Blockchain là 12.5$ (khối và blockchain là gì ta sẽ tìm hiểu ở phần sau nhé).

Phần thưởng khối (block reward) sẽ giảm đi một nửa sau mỗi 210.000 khối (ở thời điểm hiện tại của bài viết thì tổng khối của blockchain bitcoin là 526,234).

Phần thưởng khối sẽ giảm đi 1 nửa cho đến khi 21 triệu bitcoin được tạo ra, và kể từ thời điểm này, các thợ đào chỉ nhận được phí giao dịch mà thôi.

Việc đào bitcoin này đòi hỏi phải trang bị hệ thống siêu máy tính và tiêu thụ năng lượng cực lớn. Chí phí này đều tăng theo thời gian, cùng với sự cạnh tranh giữa các thợ đào, thì việc tăng phí giao dịch bitcoin là điều không tránh khỏi.

Đến đây có lẽ ta sẽ nói đến blockchain, cái nền tảng đằng sau bitcoin mà nhiều người nhắc đến. Người ta cho rằng đặc sản của tiền ảo là cái nền tảng blockchain chứ không phải là bitcoin.

Vậy blockchain (cụ thể là blockchain bitcoin) là cái gì?

Nó là 1 khái niệm khá trừu tượng, tác giả đã cố gắng giải thích nó 1 cách dễ hiểu nhất.

Để ý rằng khi bạn chuyền tiền giữa các ngân hàng, tiền sẽ được lấy ra khỏi tài khoản của bạn, nhưng không xuất hiện trong tài khoản ngân hàng khác cho đến 1 khoảng thời gian sau đó. Có thể vài chục phút hoặc vài giờ.

Nguyên nhân là mỗi ngân hàng đều lưu giữ các sổ kiểm toán riêng rẽ, nên họ phải thực hiện hoạt động đối chiếu riêng rẽ cho từng tài khoản.

Blockchain bitcoin tương tự cái sổ kiểm toán của ngân hàng, chỉ khác 1 điều là nó là 1 cuốn sổ chung, không riêng rẽ. Nó giống như chuyển tiền giữa các tài khoản mà chúng đều thuộc “ngân hàng Bitcoin” vậy.

Điều này đồng nghĩa với việc giao dịch gần như xảy ra tức thì.

Khi 1 giao dịch diễn ra, nó được gửi đến tất cả các máy tính có kết nối với mạng lưới Bitcoin. Các máy tính này sẽ xác nhận tính hợp lệ của giao dịch, đồng thời nhóm các giao dịch này lại chung thành 1 “khối” (block) và thêm vào Blockchain của Bitcoin.

Giao dịch bitcoin đầu tiên được thực hiện bởi Satoshi Nakamoto (hiện nay danh tính thực sự vẫn chưa được biết đến).

Satoshi đã khai thác khối đầu tiên trên mạng lưới Bitcoin, nó được biết với tên là Khối Nguyên Thủy – hay khối số 0.

Khối tiếp theo được thêm vào là khối 1, tương tự khối 2, 3…Số thứ tự của khối còn được gọi là chiều cao khối.

Hiện tại ở thời điểm này thì chiều cao khối Blockchain bitcoin là 526,250. Cứ mỗi 10 phút thì 1 khối mới lại được thêm vào blockchain.

Bạn có thể xem thông tin các khối này tại trang https://blockchain.info, nó được cập nhật liên tục. Về ý nghĩa các thông số trong khối, bạn có thể tham khảo thêm trong sách hoặc trên các trang khác.

Những người thợ đào thì giống như những nhân viên làm trong “ngân hàng Bitcoin” vậy. Họ được trả lương để đối chiếu cái sổ kiểm toán, mà thực ra là gắn kết giữa khối (n+1) với khối n trước đó.

“Lương” của họ gồm 2 phần: phần thưởng khối (ta đã nói ở trên) và phí giao dịch. Phần thưởng khối hiện giờ là 12.5 bitcoin và nó sẽ không còn nữa khi số lượng bitcoin đạt con số 21 triệu, lúc bấy giờ lương của họ chỉ còn là phí giao dịch. Để sống nổi ắt hẳn họ sẽ tăng cái phí này lên.

Nhưng tại sao phải trả lương cho việc gắn kết các khối? Bởi nó là công việc không hề dễ dàng (và ngày càng khó khăn).

Các thợ đào cần phải tìm cái chìa khóa – tức là cái mật mã ngẫu nhiên để khóa 2 cái khối liền kề lại. Độ khó của cái mật mã này tăng dần theo thời gian. Nó được dự đoán là sẽ tăng từ 3-5% sau mỗi 2 tuần.

Để tìm được mật mã này, các thợ đào cần phải trang bị 1 hệ thống siêu máy tính. Đồ nghề càng ngon thì càng tìm được nhanh.

Một lần nữa, nó là 1 cuộc chạy đua mà hậu quả liên đới đến chúng ta là tiêu hao năng lượng điện, tức hủy hoại môi trường, đây cũng là 1 rào cản của bitcoin bị lên án.

Bất lợi tiếp theo của bitcoin là gì?

  • Thiếu khả năng mở rộng

Đây được xem là yếu điểm “chết người” của bitcoin.

Cứ 10 phút thì 1 khối mới được thêm vào Blockchain. Và mỗi khối như vậy thường chứa ít hơn 2,000 giao dịch (transaction), tức là chỉ hơn 3 giao dịch bitcoin được xử lý mỗi giây.

Khi đối chiếu với Visa, nó có thể xử lý được khoảng 20,000 giao dịch / giây! Mặc dù với công suất hiện có của mạng lưới Bitcoin, nó có thể tăng công suất xử lý lên gấp đôi, tức 6 giao dịch/giây, nhưng…điều này là quá nhỏ.

Chính sự thiếu khả năng mở rộng này đã ngăn cản bitcoin trở thành 1 loại tiền tệ chính thức của thế giới trong tương lai.

Nhiều đồng tiền mã hóa mới ra đời sau này mục đích là để khắc phục cái nhược điểm này.

Như Litecoin có thời gian giao dịch nhanh hơn, cứ mỗi 2,5 phút lại có 1 khối mới được thêm vào blockchain litecoin.

Hoặc Bitcoin Cash, 1 người em song sinh của bitcoin. Mỗi khối bitcoin có dung lượng giới hạn chỉ là 1MB, điều này làm giới hạn tổng giao dịch trong 1 khối. Kích thước Block của Bitcoin Cash lên đến 8MB, gấp 8 lần bitcoin, có nghĩa là nó sẽ giao dịch nhanh hơn bitcoin gấp 8 lần.

Với công nghệ cải tiến hiện có, Litecoin hay Bitcoin Cash tỏ ra khá hứa hẹn. Sàn giao dịch tiền ảo lớn nhất Việt Nam hiện tại là Remitano đã thêm Bitcoin Cash vào danh mục giao dịch bên cạnh Bitcoin và Ethereum (giá 1 Bitcoin Cash hiện tại trên dưới 26 triệu vnđ).

Bạn có thể theo dõi biểu đồ giá thời gian thực của Bitcoin và các Altcoin khác trên trang https://coinmarketcap.com

Trên đây là 2 rủi ro chính của Bitcoin, ngoài ra nó còn 1 số rủi ro khác, nhưng theo mình là không quá quan trọng, nói hoạch tẹt ra thì cũng dài lắm 🙂

Bài viết khá dài, có lẽ nên đến hồi kết.

Câu hỏi quan trọng nhất: khi nào thì nên đầu tư vào Bitcoin?

Một câu hỏi kiểu “bắc thang lên hỏi ông trời”, bởi không ai dám đưa ra câu trả lời chắc nịch. Nếu biết thì người giàu nhất thế giới không phải là Jeff Bezos – CEO của Amazon rồi.

Tuy nhiên, đọc xong qua quyển sách này, mình cũng mạo muội đưa ra 1 số bằng chứng khá chủ quan. Xem như là có thu hoạch được chút ít gì đó, chứ không phải chỉ là đọc sách 1 chiều.

Ok, Bitcoin sẽ tăng giá khi:

  • Ngày càng nhiều chính phủ công nhận tính hợp pháp của bitcoin trong thanh toán. Những nước này khả năng cao là các nước châu Phi, Nam Mỹ và châu Á.
  • Ngày càng nhiều tổ chức chấp nhận thanh toán bằng Bitcoin. Ví dụ như đại siêu thị Walmart chấp nhận.
  • Bitcoin có sự cải tiến đột phá về công nghệ. Ví dụ như làm cho giao dịch nhanh hơn, nhiều hơn.
  • Sự mất lòng tin vào chính phủ, các ngân hàng của Mỹ, Châu Âu tăng lên. Khi đó, người dân ở đây sẽ tìm 1 giải pháp tiền tệ mới thay vì đồng USD hay Euro,  mà bitcoin là ứng viên sáng giá nhất.
  • và cuối cùng bạn nên tham khảo các bài viết về Bitcoin khác nữa, chứ bản thân bài viết này chắc chắn là chưa đủ tuổi để phán xét 🙂

Hy vọng qua bài viết này, bạn đã hiểu rõ hơn về bản chất của Bitcoin.

Về phần mình, thu hoạch lớn nhất là đã làm được cái sổ “chống quên” rồi đấy. Khá hài lòng với công sức bỏ ra đánh máy…

One Response

  1. Huyen 05/07/2018

Bình luận của bạn

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.